تعویض مفصل که در اصطلاح پزشکی «آرتروپلاستی» نامیده می‌شود، عمل جراحی‌ای است که در آن بخش‌های فرسوده و آسیب‌دیدهٔ یک مفصل برداشته می‌شود و مفصل مصنوعی (پروتز) جای آن قرار می‌گیرد. این جراحی بیشتر برای مفصل زانو و لگن انجام می‌شود و معمولاً زمانی مطرح است که آرتروز پیشرفته یا آسیب شدید مفصل، درد و محدودیت حرکتی قابل‌توجهی ایجاد کرده باشد. هدف از این عمل، کاهش درد و کمک به بازگشت بیمار به فعالیت‌های روزمره است.
چه زمانی تعویض مفصل مطرح می‌شود؟
تعویض مفصل معمولاً آخرین گام درمان است؛ یعنی وقتی به آن فکر می‌شود که روش‌های ساده‌تر مانند دارو، فیزیوتراپی، کاهش وزن یا تزریق داخل مفصلی دیگر درد را کنترل نکنند. نشانه‌هایی که ممکن است پزشک را به سمت این تصمیم ببرد عبارت‌اند از:
- درد مداوم مفصل که با دارو و فیزیوتراپی آرام نمی‌شود
- دردی که خواب شبانه را مختل می‌کند
- دشواری در راه رفتن، بالا رفتن از پله یا بلند شدن از صندلی
- خشکی یا تغییر شکل تدریجی مفصل در آرتروز پیشرفته
البته هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی به معنای نیاز به جراحی نیست؛ تصمیم‌گیری بر اساس معاینه، تصویربرداری و شرایط کلی بیمار انجام می‌شود و تشخیص نهایی با پزشک است.
برای تعویض مفصل به چه دکتری مراجعه کنیم؟
تشخیص و انجام جراحی تعویض مفصل بر عهدهٔ متخصص ارتوپدی است. متخصص ارتوپدی ابتدا با معاینه و بررسی عکس‌های رادیولوژی، میزان آسیب مفصل را ارزیابی می‌کند و اگر درمان‌های غیرجراحی هنوز جا داشته باشند، همان‌ها را در اولویت می‌گذارد. در صورت نیاز به عمل نیز دربارهٔ نوع پروتز، زمان مناسب جراحی و مراقبت‌های بعد از آن توضیح می‌دهد. در همین صفحه می‌توانید فهرست پزشکان متخصص ارتوپدی را ببینید و به‌صورت اینترنتی نوبت بگیرید.
عمل تعویض مفصل چگونه انجام می‌شود؟
در این جراحی، سطوح آسیب‌دیدهٔ استخوان و غضروف برداشته می‌شود و قطعات پروتز جایگزین آن‌ها می‌شود. بسته به میزان آسیب، ممکن است کل مفصل تعویض شود یا فقط بخشی از آن. عمل معمولاً با بیهوشی عمومی یا بی‌حسی نخاعی انجام می‌شود و بیمار پس از آن مدت کوتاهی در بیمارستان بستری می‌ماند. جزئیات روش جراحی برای هر بیمار متفاوت است و پزشک بر اساس شرایط او تصمیم می‌گیرد.
توانبخشی بعد از تعویض مفصل چه نقشی دارد؟
موفقیت این جراحی فقط به خود عمل وابسته نیست؛ توانبخشی و فیزیوتراپی بعد از عمل بخش جدانشدنی درمان است. حرکت‌دادن مفصل معمولاً از همان روزهای نخست و زیر نظر تیم درمان شروع می‌شود و به‌تدریج تمرین‌های تقویت عضلات و راه رفتن با واکر یا عصا اضافه می‌شود. انجام منظم تمرین‌ها و مراجعه‌های پیگیری، به بازگشت دامنهٔ حرکتی و استفادهٔ درست از مفصل جدید کمک می‌کند؛ برنامهٔ دقیق توانبخشی را پزشک و فیزیوتراپیست برای هر بیمار جداگانه تعیین می‌کنند.