عفونتهای پیچیده مجاری ادراری (Complicated UTIs) نوعی از عفونتهای ادراری هستند که در افراد با شرایط خاص یا ناهنجاریهای ساختاری در دستگاه ادراری رخ میدهند. این عوامل «پیچیدهکننده» درمان را دشوارتر کرده و خطر عوارض جدی مانند آسیب به کلیه را افزایش میدهند و به همین دلیل نیازمند توجه و درمان تخصصی هستند.
«عفونت ادراری پیچیده» یعنی چه و چه فرقی با عفونت ساده دارد؟
برخلاف عفونت ادراری ساده که معمولاً فقط مثانه یک زن سالم را درگیر میکند، «عفونتهای پیچیده مجاری ادراری» در شرایطی رخ میدهند که یک عامل زمینهای، مقاومت بدن را کم کرده یا جلوی دفع کامل ادرار را گرفته باشد. این عوامل شامل وجود سوند ادراری، سنگ کلیه، بارداری، دیابت کنترلنشده، مشکلات ساختاری مادرزادی، بزرگی پروستات در مردان یا هرگونه انسداد در مسیر ادرار است. به همین دلیل، این نوع عفونتها اغلب به درمانهای طولانیتر و قویتری نیاز دارند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
گروههای خاصی بیشتر مستعد ابتلا به عفونتهای پیچیده مجاری ادراری هستند. بهطور کلی، هر عفونت ادراری در مردان، زنان باردار، افراد مبتلا به دیابت، بیماران دارای نقص ایمنی (مانند دریافتکنندگان پیوند عضو) و افراد مسن، پیچیده در نظر گرفته میشود. همچنین، بیمارانی که سوند ادراری دائمی دارند، مبتلایان به سنگهای ادراری یا هرگونه ناهنجاری آناتومیک در کلیهها و مجاری ادراری، در این دسته قرار میگیرند.
روند تشخیص: از شرح حال تا تصویربرداری
تشخیص عفونتهای پیچیده مجاری ادراری با گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی شروع میشود. پزشک علاوه بر آزمایش آنالیز ادرار، حتماً درخواست کشت ادرار و آنتیبیوگرام (Urine Culture & Susceptibility Test) میدهد تا نوع باکتری و آنتیبیوتیک مؤثر بر آن مشخص شود. در بسیاری از موارد، برای پیدا کردن عامل زمینهای، از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی کلیهها و مثانه یا سیتی اسکن (CT Scan) استفاده میشود تا وجود سنگ، انسداد یا سایر مشکلات ساختاری بررسی گردد.
اصول درمان و اهمیت حیاتی پیگیری
درمان این نوع عفونتها جدیتر از عفونتهای ساده است. اغلب به دورههای طولانیتر آنتیبیوتیک (۷ تا ۱۴ روز یا بیشتر) نیاز است و گاهی درمان در بیمارستان با آنتیبیوتیکهای تزریقی شروع میشود. انتخاب آنتیبیوتیک بر اساس نتیجهٔ کشت ادرار صورت میگیرد. مهمتر از آن، درمان عامل زمینهای است؛ مثلاً خارج کردن سنگ، برداشتن سوند یا رفع انسداد. پیگیری منظم با پزشک پس از اتمام دوره درمان برای اطمینان از ریشهکن شدن عفونت و جلوگیری از عود و آسیب دائمی به کلیهها ضروری است.