انسداد یا مشکلات مجاری اشکی (Nasolacrimal duct obstruction) به گرفتگی یا تنگی در مسیر خروج طبیعی اشک از چشم گفته میشود. این وضعیت که باعث اشکریزش مداوم، عفونت و تاری دید میشود، هم در نوزادان (بهصورت مادرزادی) و هم در بزرگسالان (بهصورت اکتسابی) شایع است و نیازمند ارزیابی دقیق توسط چشمپزشک است.
علائم هشداردهنده؛ فراتر از یک چشم خیس
علامت اصلی انسداد یا مشکلات مجاری اشکی، اشکریزش بیش از حد (اپیفورا) است که حتی وقتی فرد گریه نمیکند هم وجود دارد. علائم دیگر شامل تجمع ترشحات چرکی یا موکوسی در گوشه چشم، تاری دید به دلیل لایه اشکی ناپایدار، پوستهپوسته شدن پلکها و قرمزی و تورم دردناک در ناحیه بین چشم و بینی است که میتواند نشانه عفونت کیسه اشکی (داکریوسیستیت) باشد. این عفونت نیازمند توجه فوری پزشکی است.
علت گرفتگی مجرای اشکی در سنین مختلف
در نوزادان، شایعترین علت، باقیماندن یک غشای نازک در انتهای مجرای اشکی است که معمولاً در ماههای اول زندگی خودبهخود باز میشود. اما در بزرگسالان، دلایل متنوعتری وجود دارد؛ از جمله تغییرات مرتبط با افزایش سن، عفونتهای مزمن چشم یا بینی، آسیب و ضربه به صورت، پولیپهای بینی یا تومورها (در موارد نادر). گاهی نیز علت مشخصی برای انسداد پیدا نمیشود.
در مطب چشمپزشک چه میگذرد؟ روند تشخیص
برای تشخیص، پزشک ابتدا شرح حال شما را میگیرد و معاینه فیزیکی انجام میدهد. ممکن است پزشک بهآرامی روی کیسه اشکی (ناحیه گوشه داخلی چشم) فشار دهد تا بازگشت ترشحات را بررسی کند. یکی از تستهای رایج، «تست ناپدید شدن رنگ» (Dye Disappearance Test) است که در آن یک قطره رنگی بیخطر در چشم ریخته میشود تا سرعت تخلیه آن ارزیابی شود. در موارد پیچیدهتر، ممکن است به تصویربرداری مانند داکریوسیستوگرافی (DCG) نیاز باشد.
از ماساژ تا جراحی؛ گزینههای درمانی چه هستند؟
روش درمان بستگی به علت، شدت و سن بیمار دارد. در نوزادان، بسیاری از موارد با گذشت زمان بهتر میشوند؛ ماساژ فقط پس از تشخیص و آموزش روش صحیح توسط پزشک انجام شود. در بزرگسالان، اگر عفونت وجود داشته باشد، ابتدا با آنتیبیوتیک درمان میشود. بسته به سن، محل و شدت انسداد، پزشک ممکن است «میل زدن» یا پروبینگ (Probing)، لولهٔ سیلیکونی موقت یا جراحی داکریوسیستورینوستومی (DCR) را پیشنهاد کند؛ این روشها الزاماً بهترتیب برای همه امتحان نمیشوند. در جراحی DCR، یک مسیر جدید برای تخلیه اشک به داخل بینی ایجاد میشود که میتواند به شکل مؤثری مشکل را برطرف کند.