جراحی ضایعات پلکی یک روش درمانی و تشخیصی برای برداشتن انواع توده‌ها، برجستگی‌ها یا لکه‌های غیرطبیعی روی پلک بالا یا پایین است. این جراحی با هدف حذف ضایعات خوش‌خیم (مانند شالازیون و کیست) یا بدخیم (سرطانی) و همچنین بهبود ظاهر پلک انجام میشود و معمولاً یک عمل سرپایی با بیحسی موضعی است.
جراحی ضایعات پلکی چیست و چرا انجام میشود؟
پلک‌ها ممکن است دچار انواع ضایعات پوستی، از جمله توده‌های خوش‌خیم و بدخیم شوند. «جراحی ضایعات پلکی» روشی است که در آن جراح چشم‌پزشک (اغلب فوق تخصص اکولوپلاستی) این ضایعات را برمی‌دارد. اهداف اصلی این جراحی عبارت‌اند از: ۱. تشخیص قطعی ماهیت ضایعه از طریق ارسال نمونه به آزمایشگاه پاتولوژی (بیوپسی)، ۲. درمان کامل ضایعات بدخیم و پیشگیری از گسترش آن‌ها، ۳. برداشتن ضایعات خوش‌خیمی که باعث ناراحتی، مشکلات بینایی یا ظاهر نامطلوب شده‌اند.
شایع‌ترین ضایعاتی که به جراحی نیاز دارند
ضایعات پلکی طیف وسیعی دارند. برخی از شایع‌ترین مواردی که با جراحی برداشته میشوند عبارت‌اند از: شالازیون (Chalazion) مقاوم به درمان، گل‌مژه (Hordeolum) مزمن، کیست‌های اپیدرموئید، زانتلاسما (Xanthelasma) که لکه‌های زرد چربی هستند، پاپیلوم‌ها (Papillomas) یا همان منگوله‌های پوستی، و مهم‌تر از همه، تومورهای بدخیم مانند کارسینوم سلول بازال (BCC) که شایع‌ترین سرطان پلک است. تشخیص نوع ضایعه و تصمیم برای جراحی فقط بر عهدهٔ پزشک متخصص است.
روند جراحی: از مطب تا اتاق عمل
روند معمولاً با معاینه دقیق توسط چشم‌پزشک شروع میشود. پزشک ممکن است با استفاده از ابزارهای بزرگ‌نمایی، ضایعه را بررسی کند. اگر به بدخیمی مشکوک باشد یا تشخیص قطعی نباشد، جراحی برای برداشتن تمام یا بخشی از ضایعه (بیوپسی) برنامه‌ریزی میشود. این عمل اغلب در کلینیک یا بیمارستان به‌صورت سرپایی و با بیحسی موضعی انجام میشود. جراح پس از برداشتن ضایعه، محل برش را با بخیه‌های بسیار ظریف می‌بندد تا بهترین نتیجهٔ زیبایی حاصل شود و جای زخم (اسکار) به حداقل برسد.
آمادگی‌های قبل و مراقبتهای ضروری بعد از عمل
قبل از جراحی، حتماً پزشک را از تمام داروهای مصرفی خود، به‌ویژه داروهای رقیق‌کننده خون مانند آسپرین یا وارفارین، مطلع کنید. ممکن است لازم باشد مصرف آن‌ها را برای چند روز متوقف کنید. بعد از عمل، معمولاً پلک پانسمان میشود. استفاده از کمپرس سرد در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به کاهش تورم و کبودی کمک می‌کند. استفاده منظم از پمادهای آنتی‌بیوتیک یا استروئیدی تجویز شده و خشک و تمیز نگه‌داشتن محل بخیه‌ها ضروری است. از آرایش چشم تا زمان بهبودی کامل باید خودداری کرد.
نتایج، عوارض و بازسازی پلک پس از جراحی
نتیجهٔ اصلی جراحی، حذف کامل ضایعه و تشخیص ماهیت آن است. در اکثر موارد، به‌خصوص برای ضایعات کوچک، جای زخم بسیار ناچیز و در چین‌های طبیعی پلک پنهان خواهد بود. عوارض احتمالی مانند عفونت، خونریزی یا بازگشت ضایعه نادر است. در مواردی که ضایعه بزرگ یا بدخیم باشد، ممکن است بخش قابل توجهی از پلک برداشته شود که در این صورت، جراح هم‌زمان یا در مرحلهٔ بعد، عمل «بازسازی پلک» (Eyelid Reconstruction) را برای حفظ عملکرد و ظاهر طبیعی پلک انجام می‌دهد.