عفونتهای حاد گوش میانی (Acute Otitis Media)، که به آن اوتیت مدیای حاد نیز میگویند، یکی از شایعترین بیماریهای عفونی در کودکان است. این عارضه به التهاب و تجمع مایع عفونی در فضای پشت پردهٔ گوش گفته میشود که معمولاً به دنبال سرماخوردگی یا عفونتهای تنفسی فوقانی رخ میدهد و با درد ناگهانی و شدید گوش خود را نشان میدهد.
علائم عفونت حاد گوش میانی: از گوشدرد ناگهانی تا تب
شایعترین علامت، گوشدرد شدید و ناگهانی (اوتالژی) است که در نوزادان و کودکان خردسال با بیقراری، گریه و کشیدن گوش خود را نشان میدهد. تب، کاهش شنوایی موقت، احساس پری یا کیپشدن گوش و گاهی خروج ترشحات چرکی از گوش (در صورت پارگی پرده صماخ) از دیگر علائم هستند. در کودکان کوچکتر، علائم ممکن است غیراختصاصی و شامل اسهال، استفراغ و کاهش اشتها باشد. این علائم معمولاً به سرعت و طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت بروز میکنند.
چرا کودکان بیشتر در معرض عفونت گوش هستند؟
سیستم ایمنی کودکان هنوز در حال تکامل است و آنها بیشتر به عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی مبتلا میشوند که زمینه را برای عفونت گوش فراهم میکند. علاوه بر این، یک لوله به نام «شیپور استاش» (Eustachian tube) گوش میانی را به پشت حلق متصل میکند. در کودکان، این لوله کوتاهتر، افقیتر و باریکتر است. در نتیجه، هنگام سرماخوردگی، میکروبها راحتتر از حلق به گوش میانی راه پیدا میکنند و مایعات نیز سختتر از آن خارج میشوند.
روند تشخیص در مطب: پزشک چگونه عفونت گوش را میبیند؟
تشخیص عفونت حاد گوش میانی تنها با معاینهٔ فیزیکی توسط پزشک امکانپذیر است. پزشک با استفاده از دستگاهی به نام «اتوسکوپ» (Otoscope) داخل گوش را نگاه میکند تا پردهٔ صماخ (پرده گوش) را ببیند. در حالت عفونت حاد، پردهٔ گوش معمولاً قرمز، متورم و برآمده است و دیگر شفافیت طبیعی خود را ندارد. این برآمدگی به دلیل تجمع مایع و چرک در پشت آن است. گاهی پزشک از اتوسکوپ پنوماتیک برای بررسی تحرک پرده گوش استفاده میکند که در حالت عفونی، حرکت آن محدود میشود.
درمان عفونت گوش: همیشه به آنتیبیوتیک نیاز است؟
خیر، همهٔ موارد عفونت حاد گوش میانی به آنتیبیوتیک نیاز ندارند. بسیاری از این عفونتها، بهویژه آنهایی که عامل ویروسی دارند، خودبهخود بهبود مییابند. پزشک بر اساس سن بیمار، شدت علائم و وضعیت عمومی، ممکن است رویکرد «صبر و مراقبت» (Watchful Waiting) را برای ۴۸ تا ۷۲ ساعت در پیش بگیرد. در این مدت، تمرکز بر کنترل درد با مسکنهایی مانند استامینوفن یا ایبوپروفن است. اگر بهبودی حاصل نشد یا علائم شدید بود، بهخصوص در کودکان زیر دو سال، آنتیبیوتیک تجویز میشود.
عوارض احتمالی و چه زمانی باید نگران شد؟
اگرچه نادر است، اما عفونت حاد گوش میانی میتواند عوارضی به همراه داشته باشد. شایعترین عارضه، «پارگی پرده گوش» است که معمولاً خودبهخود ترمیم میشود. تجمع طولانیمدت مایع در گوش میانی (اوتیت میانی همراه با افیوژن) میتواند باعث کاهش شنوایی موقت شود. عوارض جدیتر اما بسیار نادر شامل گسترش عفونت به استخوان پشت گوش (ماستوئیدیت) یا پردههای مغز (مننژیت) است. در صورت تب بسیار بالا، درد شدید و غیرقابلکنترل، سرگیجه، سفتی گردن یا ضعف عضلات صورت، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.