التهاب کیسه صفرا یا کولهسیستیت (Cholecystitis) معمولاً به دلیل گیرکردن سنگ در مجرای خروجی کیسه صفرا رخ میدهد. التهاب و عفونت مجاری صفراوی یا کلانژیت، بیماری متفاوتی است و ممکن است درمان دیگری نیاز داشته باشد. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و با درد شدید و مداوم در قسمت بالای سمت راست شکم، تب و تهوع خود را نشان میدهد و نیازمند مراجعه فوری به پزشک برای تشخیص و درمان است.
علائم کلیدی التهاب صفرا: چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟
مهمترین علامت التهاب صفرا، درد شدید و ناگهانی در ناحیه بالا و راست شکم است که ممکن است به شانه راست یا پشت نیز کشیده شود. این درد برخلاف دردهای ناشی از سنگ صفرا، مداوم است و با نفس عمیق تشدید میشود. علائم دیگری مانند تب و لرز، تهوع، استفراغ، زردی پوست یا چشمها (یرقان) و حساسیت شکم به لمس نیز شایع هستند. درد شدید یا مداوم شکم نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد، حتی اگر تب نداشته باشید. تب یا لرز در فرد دارای بیماری صفراوی نیز باید فوری بررسی شود؛ برای اقدام منتظر همزمانی درد، تب و زردی نمانید.
علت اصلی التهاب صفرا: نقش سنگهای صفراوی و سایر عوامل
در بیش از ۹۰٪ موارد، علت التهاب صفرا، مسدود شدن مجرای سیستیک (مجرای خروجی کیسه صفرا) توسط سنگ صفرا است. این انسداد باعث تجمع صفرا، افزایش فشار داخل کیسه و در نهایت التهاب و عفونت دیواره آن میشود. در موارد نادرتر، التهاب صفرا بدون وجود سنگ (کوله سیستیت بدون سنگ یا Acalculous Cholecystitis) نیز ممکن است رخ دهد که معمولاً در بیماران بدحال، پس از جراحیهای بزرگ، سوختگیهای شدید یا عفونتهای سیستمیک دیده میشود و وضعیت جدیتری محسوب میگردد.
روند تشخیص در مطب و بیمارستان: از معاینه تا سونوگرافی
تشخیص التهاب صفرا با گرفتن شرح حال و معاینه فیزیکی توسط پزشک آغاز میشود. در معاینه، حساسیت شدید در ناحیه کیسه صفرا (علامت مورفی) بررسی میشود. سپس آزمایش خون برای ارزیابی گلبولهای سفید (نشانگر عفونت) و آنزیمهای کبدی درخواست میشود. اصلیترین و در دسترسترین ابزار تشخیصی، سونوگرافی شکم است که میتواند ضخیم شدن دیواره کیسه صفرا، وجود سنگ و تجمع مایع در اطراف آن را نشان دهد. در موارد مبهم، ممکن است از روشهای تصویربرداری دیگر مانند اسکن HIDA برای تأیید تشخیص استفاده شود.
گزینههای درمانی: از کنترل اولیه تا جراحی برداشتن کیسه صفرا
درمان اولیه التهاب صفرا معمولاً در بیمارستان انجام میشود و شامل ناشتا بودن، دریافت مایعات وریدی، تجویز آنتیبیوتیک برای کنترل عفونت و استفاده از داروهای مسکن برای کاهش درد است. پس از پایدار شدن وضعیت بیمار، درمان قطعی اغلب شامل جراحی برداشتن کیسه صفرا یا کولهسیستکتومی (Cholecystectomy) است. این عمل معمولاً به روش لاپاراسکوپیک (با ایجاد چند برش کوچک) انجام میشود که دوره بهبودی کوتاهتری دارد. تصمیمگیری برای زمان انجام جراحی (فوری یا پس از چند هفته) به شدت بیماری و نظر تیم پزشکی بستگی دارد.
تفاوت با عفونت مجاری صفراوی
کلانژیت، عفونت مجاری عبور صفراست و میتواند در پی انسداد مجرا ایجاد شود. این وضعیت به درمان فوری بیمارستانی نیاز دارد؛ افزون بر آنتیبیوتیک، ممکن است تخلیهٔ صفرا و رفع انسداد، اغلب با ERCP، لازم شود. برداشتن کیسه صفرا بهتنهایی جای تخلیهٔ مجرای عفونیِ مسدود را نمیگیرد.