تورم غدد بزاقی (Sialadenitis) به بزرگ‌شدن و التهاب یک یا چند غدهٔ تولیدکنندهٔ بزاق در دهان گفته میشود. این غدد شامل غدد پاروتید (بناگوشی)، زیرفکی و زیرزبانی هستند. این وضعیت می‌تواند با درد، به‌ویژه هنگام غذا خوردن، همراه باشد و دلایل مختلفی از عفونت و سنگ گرفته تا بیماریهای خودایمنی دارد که نیازمند بررسی پزشکی است.
علائم اصلی تورم غدد بزاقی چیست؟
شایع‌ترین علامت، وجود یک توده یا ورم قابل‌مشاهده در ناحیهٔ گونه، زیر چانه یا کف دهان است. این تورم ممکن است با درد همراه باشد که معمولاً هنگام جویدن یا فکر کردن به غذا تشدید میشود. علائم دیگر می‌تواند شامل خشکی دهان، طعم بد در دهان، مشکل در باز کردن کامل دهان و در موارد عفونی، تب و خروج چرک از مجرای غدهٔ بزاقی باشد. مشاهدهٔ هر یک از این علائم، به‌ویژه اگر به‌صورت ناگهانی ظاهر شوند، نیازمند مراجعه به پزشک است.
چرا غدد بزاقی ورم می‌کنند؟ بررسی دلایل شایع
علل تورم غدد بزاقی متنوع است. عفونتهای ویروسی (مانند اوریون) و باکتریایی از دلایل شایع هستند. یکی دیگر از علل مهم، تشکیل سنگ در مجاری بزاقی (Sialolithiasis) است که با مسدود کردن جریان بزاق، باعث تورم و درد میشود. کم‌آبی بدن و بهداشت ضعیف دهان نیز می‌توانند خطر عفونت را افزایش دهند. در موارد دیگر، بیماریهای خودایمنی مانند سندرم شوگرن یا تومورهای خوش‌خیم و بدخیم می‌توانند عامل اصلی تورم باشند که تشخیص دقیق علت آن تنها توسط پزشک ممکن است.
روند تشخیص در مطب: انتظار چه چیزی را داشته باشیم؟
هنگام مراجعه به پزشک، ابتدا شرح حال کاملی از شما گرفته میشود و پزشک سؤالاتی دربارهٔ زمان شروع علائم، شدت درد و سابقهٔ بیماریهای دیگر می‌پرسد. سپس معاینهٔ فیزیکی انجام میشود که شامل لمس غدد بزاقی برای ارزیابی اندازه، قوام و حساسیت آن‌هاست. بسته به یافته‌های اولیه، ممکن است پزشک آزمایش‌های تکمیلی مانند سونوگرافی، سی‌تی اسکن یا MRI را برای بررسی دقیق‌تر ساختار غدد و وجود سنگ یا توده درخواست کند. در موارد مشکوک، نمونه‌برداری (بیوپسی) نیز ممکن است لازم باشد.
گزینه‌های درمانی موجود برای تورم غدد بزاقی
روش درمان کاملاً به علت زمینه‌ای بستگی دارد. اگر علت، عفونت باکتریایی باشد، آنتی‌بیوتیک تجویز میشود. برای سنگ‌های کوچک غدد بزاقی، راهکارهایی مانند افزایش مصرف مایعات، ماساژ غده و مصرف مواد ترش‌مزه برای تحریک جریان بزاق ممکن است کمک‌کننده باشد. سنگ‌های بزرگ‌تر ممکن است به روش‌های مداخله‌ای مانند آندوسکوپی غدد بزاقی (سیال‌اندوسکوپی) برای خروج نیاز داشته باشند. در صورت وجود تومور، درمان بر اساس نوع آن (خوش‌خیم یا بدخیم) تعیین میشود و معمولاً شامل جراحی است.