جراحی تومورها و ضایعات سر و صورت، شاخهای تخصصی از جراحی است که به برداشتن انواع تودههای خوشخیم (مانند کیست و خال) و بدخیم (سرطانی) از ناحیهٔ صورت و گردن میپردازد. هدف اصلی این جراحی، حذف کامل ضایعه و در عین حال، حفظ عملکرد و زیبایی ظاهری این ناحیهٔ حساس است.
ضایعهٔ سر و صورت چیست و چه انواعی دارد؟
ضایعات سر و صورت به هر نوع توده، برآمدگی یا تغییر بافتی غیرطبیعی در این ناحیه گفته میشود. این ضایعات به دو دستهٔ اصلی تقسیم میشوند: ۱. خوشخیم (Benign): این تودهها سرطانی نیستند و به بافتهای اطراف تهاجم نمیکنند، مانند خالهای گوشتی، کیستهای سباسه، لیپوم (توده چربی) و همانژیوم. ۲. بدخیم (Malignant): این تودهها سرطانی هستند و قابلیت رشد و آسیب به بافتهای مجاور را دارند. شایعترین آنها کارسینوم سلول بازال (BCC)، کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) و ملانوما هستند. تشخیص قطعی نوع ضایعه فقط توسط پزشک و اغلب با نمونهبرداری (بیوپسی) ممکن است.
روند تشخیص و مشاوره قبل از جراحی
اولین قدم، مراجعه به پزشک متخصص (جراح پلاستیک، جراح فک و صورت یا متخصص پوست) است. پزشک ضایعه را معاینه کرده و در مورد سابقهٔ آن سؤال میکند. در بسیاری از موارد، برای تشخیص قطعی نوع توده، نمونهبرداری (بیوپسی) انجام میشود و نمونه به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده میشود. برای تومورهای بزرگتر یا عمیقتر، ممکن است از روشهای تصویربرداری مانند سیتی اسکن یا MRI استفاده شود. در جلسهٔ مشاوره، پزشک روش جراحی، نتایج احتمالی و گزینههای بازسازی را با شما در میان میگذارد.
روشهای جراحی و تکنیکهای بازسازی
روش جراحی به نوع، اندازه و محل ضایعه بستگی دارد. برای ضایعات کوچک، از «برداشتن ساده» (Simple Excision) استفاده میشود. برای برخی سرطانهای پوست، ممکن است از «جراحی موس» (Mohs Surgery) استفاده شود که با دقت بالایی بافت سرطانی را حذف میکند و بافت سالم را حفظ مینماید. بخش مهمی از جراحی تومورها و ضایعات سر و صورت، «بازسازی» (Reconstruction) محل جراحی است. جراح با استفاده از تکنیکهایی مانند بخیههای ظریف، «فلپهای موضعی» (Local Flaps) یا «پیوند پوست» (Skin Grafts)، تلاش میکند تا ظاهر و عملکرد ناحیه را به بهترین شکل ممکن بازگرداند.
دوره نقاهت و مراقبتهای پس از عمل
دوره بهبودی به وسعت جراحی بستگی دارد. درد، تورم و کبودی خفیف در روزهای اول طبیعی است و با داروهای مسکن و کمپرس سرد کنترل میشود. مراقبت دقیق از زخم و پانسمان طبق دستور پزشک برای جلوگیری از عفونت و کمک به بهبودی بهتر ضروری است. بخیهها معمولاً بین ۵ تا ۱۰ روز بعد از عمل کشیده میشوند. محافظت از محل جراحی در برابر نور خورشید برای حداقل چند ماه، نقش بسیار مهمی در کاهش احتمال باقیماندن جای زخم (اسکار) و تغییر رنگ پوست دارد. پیروی از تمام دستورالعملهای پزشک، شانس کسب بهترین نتیجه را افزایش میدهد.
