آسیبها و تروماهای عروقی به هرگونه صدمه به عروق خونی (شریانها، وریدها و مویرگها) در اثر حوادث، ضربات یا مداخلات پزشکی گفته میشود. این آسیبها میتوانند از یک کبودی ساده تا پارگی کامل رگ و خونریزیهای تهدیدکننده حیات متغیر باشند و نیازمند تشخیص و درمان فوری برای جلوگیری از عوارض جدی مانند از دست دادن عضو هستند.
علائم هشداردهنده آسیب عروقی که باید جدی بگیرید
شناخت علائم کلیدی آسیب عروقی میتواند جان یا عضو فرد را نجات دهد. خونریزی شدید و غیرقابل کنترل، بارزترین علامت است. علائم دیگر شامل احساس سردی، رنگپریدگی یا کبودی در اندام آسیبدیده، عدم وجود نبض در پایینتر از محل آسیب، درد شدید و نامتناسب با ظاهر زخم، تورم سریع و پیشرونده (هماتوم در حال گسترش) و ضعف یا فلج ناگهانی در عضو است. مشاهده هر یک از این موارد، بهویژه پس از یک حادثه، یک اورژانس پزشکی محسوب میشود و باید فوراً به بیمارستان مراجعه کرد.
انواع آسیبهای عروقی: از پارگی تا لخته شدن
آسیبها و تروماهای عروقی به چند دسته اصلی تقسیم میشوند. آسیبهای نافذ (Penetrating Trauma) مانند زخم چاقو یا گلوله میتوانند باعث پارگی کامل (Transection) یا ناقص (Laceration) رگ شوند. آسیبهای غیرنافذ یا بلانت (Blunt Trauma) ناشی از تصادف یا سقوط، ممکن است با له کردن دیواره رگ (Contusion) باعث ایجاد لخته (Thrombosis) و انسداد جریان خون شوند. گاهی نیز آسیب به دیواره شریان منجر به تشکیل یک آنوریسم کاذب (Pseudoaneurysm) میشود که یک تجمع خون در خارج از رگ است.
روند تشخیص آسیب عروقی در اورژانس و بیمارستان
پس از مراجعه به مرکز درمانی، اولین قدم معاینه فیزیکی دقیق توسط پزشک است. پزشک نبضها را در نقاط مختلف بدن بررسی کرده و اندامها را از نظر رنگ، دما و حس مقایسه میکند. برای تأیید تشخیص و تعیین محل دقیق آسیب، از روشهای تصویربرداری استفاده میشود. سونوگرافی داپلر (Doppler Ultrasound) اولین و در دسترسترین ابزار برای ارزیابی جریان خون است. در موارد پیچیدهتر، سیتی آنژیوگرافی (CT Angiography) تصاویر دقیقی از عروق ارائه میدهد و آنژیوگرافی استاندارد بهعنوان روش تشخیصی-درمانی نهایی به کار میرود.
روشهای درمانی: از جراحی باز تا ترمیم اندوواسکولار
انتخاب روش درمان به نوع، محل و شدت آسیب بستگی دارد. در جراحی باز (Open Surgery)، جراح با ایجاد یک برش، مستقیماً به رگ آسیبدیده دسترسی پیدا کرده و آن را ترمیم (Repair) یا با استفاده از یک رگ مصنوعی یا طبیعی، مسیر جدیدی برای خون ایجاد میکند (Bypass Graft). در سالهای اخیر، روشهای کمتهاجمی اندوواسکولار (Endovascular) رواج یافتهاند. در این روشها، ابزارهای مخصوص از طریق یک سوراخ کوچک وارد رگ شده و با قراردادن استنت (Stent) یا آمبولیزاسیون (Embolization)، آسیب را از داخل رگ ترمیم میکنند.