تومورهای غدد بزاقی (Salivary Gland Tumors) رشدهای غیرطبیعی در غدد تولیدکنندهٔ بزاق هستند که میتوانند خوشخیم یا بدخیم باشند. این تومورها بیشتر در غدد پاروتید (کنار گوش)، زیرفکی و زیرزبانی ایجاد میشوند و با تورم بدون درد در ناحیهٔ صورت یا گردن خود را نشان میدهند.
تومور غدد بزاقی چه علائمی دارد و چه زمانی باید نگران شد؟
شایعترین نشانهٔ تومورهای غدد بزاقی، یک برجستگی یا تودهٔ بدون درد در ناحیهٔ زیر گوش، زیر فک یا کف دهان است که بهتدریج بزرگتر میشود. در تومورهای بدخیم ممکن است درد، بیحسی یا ضعف عضلات صورت (بهدلیل درگیری عصب فاسیال)، مشکل در بلع یا باز کردن دهان هم دیده شود. تودهای که سفت، نامنظم یا چسبیده به بافت اطراف باشد، نشانهٔ هشداردهندهتری است. هر تودهای در این نواحی که بیش از دو هفته باقی بماند، باید توسط پزشک بررسی شود — حتی اگر دردی نداشته باشد.
انواع تومورهای غدد بزاقی: خوشخیم یا بدخیم؟
حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد تومورهای غدد بزاقی خوشخیم هستند. شایعترین نوع خوشخیم، آدنوم پلئومورفیک (Pleomorphic Adenoma) نام دارد که رشد آهسته دارد اما در صورت عدم درمان ممکن است بدخیم شود. واروتوم (Warthin Tumor) نوع دیگری از تومور خوشخیم است که بیشتر در مردان مسنتر دیده میشود. در میان تومورهای بدخیم، کارسینوم موکواپیدرموئید (Mucoepidermoid Carcinoma) و کارسینوم آدنوئید کیستیک (Adenoid Cystic Carcinoma) از شایعترینها هستند. تشخیص دقیق نوع تومور تنها با بررسی بافتشناسی (پاتولوژی) ممکن است.
تشخیص تومور غدد بزاقی: از معاینه تا بیوپسی
فرآیند تشخیص معمولاً با معاینهٔ بالینی توسط متخصص گوش و حلق و بینی یا جراح سر و گردن آغاز میشود. سپس تصویربرداری — معمولاً سونوگرافی در مرحلهٔ اول و MRI یا CTاسکن برای بررسی دقیقتر — انجام میگیرد. مهمترین مرحله، بیوپسی با سوزن ظریف (FNA یا Fine Needle Aspiration) است که بدون بستری و با درد بسیار کم انجام میشود و نوع سلولهای تومور را مشخص میکند. در برخی موارد تشخیص قطعی تنها پس از جراحی و بررسی کامل نمونه امکانپذیر است.
درمان تومورهای غدد بزاقی: جراحی، پرتودرمانی یا هر دو؟
درمان اصلی تومورهای غدد بزاقی، جراحی برای برداشتن تومور است. در تومورهای خوشخیم غدهٔ پاروتید، عمل پاروتیدکتومی (Parotidectomy) انجام میشود که در آن حفظ عصب فاسیال اولویت اصلی جراح است. در تومورهای بدخیم، بسته به مرحلهٔ بیماری، ممکن است پرتودرمانی (رادیوتراپی) پس از جراحی هم توصیه شود. شیمیدرمانی معمولاً برای موارد پیشرفته یا متاستاتیک در نظر گرفته میشود. برنامهٔ درمانی برای هر بیمار بر اساس نوع، اندازه، محل تومور و وضعیت عمومی او تعیین میشود و نمیتوان نسخهٔ یکسانی برای همه داد.
قبل از مراجعه به پزشک چه بدانید و چه بپرسید؟
اگر تودهای در ناحیهٔ صورت یا گردن دارید، مدت زمان، سرعت رشد و هر علامت همراه (درد، بیحسی، مشکل در جویدن) را یادداشت کنید. در مراجعهٔ اول این سؤالها را بپرسید: آیا نیاز به بیوپسی دارم؟ کدام تصویربرداری لازم است؟ احتمال خوشخیم یا بدخیم بودن چقدر است؟ اگر جراحی لازم شد، خطر آسیب به عصب صورت چقدر است؟ پس از درمان چه پیگیریهایی نیاز است؟ مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی یا جراح سر و گردن با تجربه در این حوزه، اولین قدم مناسب است.