آسیب‌ها و تروماهای چشمی در اطفال، طیف وسیعی از صدمات از خراش‌های سطحی تا جراحات نافذ و شدید را شامل می‌شود. این آسیب‌ها به دلیل فعالیت زیاد، کنجکاوی و عدم درک خطر در کودکان شایع هستند و نیازمند توجه فوری والدین و ارزیابی دقیق پزشکی برای جلوگیری از عوارض دائمی بینایی می‌باشند.
انواع آسیبهای چشمی شایع در کودکان
آسیبهای چشمی در اطفال به دو دسته اصلی غیرنافذ (Blunt Trauma) و نافذ (Penetrating Trauma) تقسیم میشوند. آسیبهای غیرنافذ مانند ضربه با توپ یا مشت، میتواند باعث خونریزی داخل چشم (هایفما) یا شکستگی استخوان حدقه چشم شود. آسیبهای نافذ که در اثر ورود جسم تیز (مانند مداد، چاقو یا خرده‌شیشه) ایجاد میشوند، بسیار خطرناک‌ترند. خراش قرنیه (Corneal Abrasion)، ورود جسم خارجی و سوختگی‌های شیمیایی با مواد شوینده نیز از دیگر تروماهای چشمی رایج در این گروه سنی هستند.
علائم هشداردهنده: چه زمانی فوراً به اورژانس چشم‌پزشکی مراجعه کنیم؟
مشاهدهٔ هر یک از این علائم پس از ضربه به چشم کودک، زنگ خطری برای مراجعه فوری به پزشک است: درد شدید و مداوم چشم، کاهش ناگهانی دید یا تاری دید، مشاهده خون در قسمت رنگی چشم (عنبیه)، تغییر شکل یا اندازه مردمک، حرکت نامتقارن چشم‌ها، حساسیت شدید به نور، و یا هرگونه پارگی یا بریدگی در پلک یا کره چشم. در این موارد، هر دقیقه اهمیت دارد و نباید درمان را به تأخیر انداخت.
اقدامات اولیه صحیح در منزل: چه کار کنیم و چه کار نکنیم؟
مهم‌ترین اصل، دستکاری نکردن چشم آسیبدیده است. هرگز چشم را نمالید و سعی نکنید جسم خارجی فرورفته را خارج کنید. در صورت پاشیدن مواد شیمیایی، چشم را فوراً با آب تمیز و فراوان برای حداقل ۱۵ دقیقه شستشو دهید. برای محافظت از چشم در برابر فشار بیشتر تا رسیدن به مرکز درمانی، می‌توانید یک سپر محافظ مانند ته یک لیوان کاغذی را بدون وارد کردن فشار، روی چشم قرار داده و ثابت کنید. از پنبه یا دستمال کاغذی مستقیماً روی چشم استفاده نکنید.
روند تشخیص و درمان در بیمارستان: انتظار چه چیزی را داشته باشیم؟
چشم‌پزشک ابتدا شرح حال دقیقی از نحوه وقوع حادثه می‌گیرد و سپس با استفاده از ابزارهای تخصصی مانند اسلیت لمپ (Slit Lamp) چشم را معاینه می‌کند. ممکن است برای بررسی خراش‌های قرنیه از قطره رنگی فلورسئین استفاده شود. در موارد مشکوک به شکستگی یا وجود جسم خارجی داخلی، از روش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی اسکن کمک گرفته می‌شود. درمان بسته به نوع آسیب، از تجویز قطره‌های آنتی‌بیوتیک و پانسمان چشم تا انجام جراحی‌های پیچیده برای ترمیم پارگی کره چشم متغیر است.
پیشگیری: کلید اصلی محافظت از چشم‌های کودکان
بسیاری از آسیب‌ها و تروماهای چشمی در اطفال قابل پیشگیری هستند. استفاده از عینک‌های محافظ مخصوص هنگام ورزش‌هایی مانند فوتبال یا دوچرخه‌سواری، دور نگه داشتن اشیاء نوک‌تیز (مانند قیچی، چاقو و ابزارآلات) و مواد شیمیایی خطرناک از دسترس کودکان، و نظارت بر بازی‌های آن‌ها نقش حیاتی در کاهش این حوادث دارد. همچنین، انتخاب اسباب‌بازی‌های استاندارد و متناسب با سن کودک میتواند از بروز بسیاری از خطرات جلوگیری کند.