جراحی غضروف زانو مجموعه‌ای از روش‌های درمانی برای ترمیم یا بازسازی غضروف آسیب‌دیده مفصل زانو است. این جراحی با هدف کاهش درد، بهبود حرکت و عملکرد زانو و به تأخیر انداختن روند تخریبی مفصل در افرادی انجام میشود که دچار آسیبهای غضروفی ناشی از ضربه یا فرسایش شده‌اند.
چرا و چه زمانی به جراحی غضروف زانو نیاز پیدا می‌کنیم؟
غضروف مفصلی (Articular Cartilage) بافت لغزنده و سفیدی است که انتهای استخوان‌ها را در مفصل زانو می‌پوشاند و حرکت روان آن‌ها را ممکن می‌سازد. این بافت به دلیل نداشتن رگ خونی، توانایی ترمیم خودبه‌خودی بسیار کمی دارد. آسیب‌دیدگی غضروف بر اثر پیچ‌خوردگی شدید، ضربه مستقیم یا فرسایش تدریجی (شروع آرتروز) باعث درد، تورم، قفل شدن زانو و محدودیت حرکتی میشود. زمانی که درمان‌های غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تزریق مؤثر نباشند، جراحی غضروف زانو برای ترمیم این آسیب‌ها توصیه میشود.
انواع روش‌های جراحی غضروف زانو: از تحریک تا پیوند
انتخاب روش جراحی به اندازه، محل و عمق آسیب غضروفی بستگی دارد. متداول‌ترین تکنیک‌ها عبارت‌اند از: ۱. **میکروفرکچر (Microfracture):** جراح با ایجاد سوراخ‌های کوچک در استخوان زیر غضروف، سلول‌های بنیادی را برای تشکیل بافت ترمیمی تحریک می‌کند. ۲. **کاشت سلول‌های غضروفی (ACI):** در این روش دومرحله‌ای، ابتدا سلول‌های غضروفی سالم از زانو برداشته، در آزمایشگاه کشت داده شده و سپس در مرحله دوم به محل آسیب‌دیده پیوند زده می‌شوند. ۳. **پیوند استئوکندرال (OATS/Mosaicplasty):** استوانه‌های کوچکی از غضروف و استخوان سالم از نواحی کم‌فشار زانو برداشته و به محل آسیب‌دیده منتقل می‌شوند.
آمادگی برای جراحی: چه انتظاری در روز عمل داشته باشیم؟
قبل از جراحی، پزشک با معاینه فیزیکی و بررسی تصاویر ام‌آر‌آی (MRI)، بهترین روش جراحی را مشخص می‌کند. لازم است آزمایش‌های خون و مشاوره قلب (در صورت نیاز) را انجام دهید. معمولاً از شما خواسته میشود ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از عمل ناشتا باشید. در روز جراحی، پس از پذیرش در بیمارستان و پوشیدن لباس مخصوص، به اتاق عمل منتقل می‌شوید. این جراحی اغلب تحت بی‌حسی نخاعی یا بیهوشی عمومی انجام میشود. حتماً دربارهٔ روند دقیق جراحی، نوع بی‌حسی و مراقبت‌های پس از آن از جراح خود سؤال کنید.
دوران نقاهت و بازتوانی: مسیر بازگشت به فعالیت
دوره بهبودی پس از جراحی غضروف زانو کاملاً به نوع عمل بستگی دارد. درد پس از جراحی با دارو کنترل میشود. استفاده از عصا برای چند هفته جهت کاهش فشار روی زانوی عمل‌شده ضروری است. مهم‌ترین بخش بهبودی، فیزیوتراپی است که باید بلافاصله پس از جراحی و تحت نظر متخصص شروع شود. تمرینات بازتوانی به بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات و کمک به ترمیم صحیح غضروف کمک می‌کنند. بازگشت به فعالیتهای روزمره چند هفته و بازگشت به ورزش ممکن است ۶ تا ۱۲ ماه طول بکشد.