آسیبها و سوختگی‌های سطح چشم، شامل هرگونه صدمه فیزیکی، شیمیایی یا حرارتی به قرنیه و ملتحمه، یک اورژانس پزشکی است. این آسیبها می‌توانند از یک خراش ساده تا سوختگی‌های شدید که بینایی را تهدید می‌کنند، متغیر باشند. تشخیص و درمان فوری برای حفظ سلامت چشم و جلوگیری از عوارض دائمی، حیاتی است.
انواع آسیبها و سوختگی‌های سطح چشم: از خراش تا سوختگی شیمیایی
آسیبهای سطح چشم به چند دسته اصلی تقسیم می‌شوند. آسیبهای فیزیکی مانند خراش قرنیه (Corneal Abrasion) با ناخن یا لنز، یا ورود جسم خارجی (مثل براده فلز). سوختگی‌های شیمیایی که بسیار خطرناک‌اند و با موادی مانند اسیدها یا بازها (مثل شوینده‌های قوی) رخ می‌دهند. سوختگی‌های حرارتی ناشی از آتش یا مایعات داغ و سوختگی‌های ناشی از تشعشع، مانند برق‌زدگی چشم در جوشکاری (Photokeratitis)، از دیگر انواع شایع هستند که هرکدام به رویکرد درمانی متفاوتی نیاز دارند.
اقدامات اولیه حیاتی: قبل از رسیدن به پزشک چه کنیم؟
در صورت وقوع آسیب، اقدامات اولیه صحیح می‌تواند سرنوشت‌ساز باشد. در سوختگی شیمیایی، فوراً و به مدت حداقل ۱۵-۲۰ دقیقه چشم را با آب تمیز و فراوان شستشو دهید و پلک‌ها را باز نگه دارید. در آسیبهای فیزیکی مانند ورود جسم خارجی، هرگز چشم را نمالید و سعی نکنید جسم فرورفته را خارج کنید. در این موارد، چشم را با یک محافظ بپوشانید (بدون اینکه به چشم فشار بیاورد) و فوراً به اورژانس چشم‌پزشکی مراجعه کنید. به خاطر داشته باشید دستکاری چشم آسیب‌دیده می‌تواند صدمات را تشدید کند.
در اورژانس چشم‌پزشکی چه انتظاری داشته باشیم؟
پس از مراجعه، پزشک ابتدا شرح حال دقیقی از چگونگی وقوع حادثه می‌گیرد. سپس با استفاده از دستگاهی به نام اسلیت لمپ (Slit Lamp)، سطح چشم را با بزرگنمایی معاینه می‌کند. ممکن است از قطرهٔ رنگی مخصوصی به نام فلورسئین (Fluorescein) برای مشخص کردن خراشیدگی‌ها یا آسیبهای قرنیه استفاده شود. همچنین فشار چشم اندازه‌گیری شده و عمق آسیب ارزیابی می‌گردد. این معاینات به پزشک کمک می‌کند تا بهترین و سریع‌ترین برنامه درمانی را برای شما تعیین کند.
روند درمان و بهبودی پس از آسیبهای سطح چشم
درمان بستگی به نوع و شدت آسیب دارد. در موارد ساده مانند خراشیدگی‌های سطحی، معمولاً قطره‌های آنتی‌بیوتیک برای جلوگیری از عفونت و گاهی پانسمان یا لنز تماسی بانداژی تجویز می‌شود. در سوختگی‌های شیمیایی، درمان بسیار پیچیده‌تر است و ممکن است شامل استفاده از قطره‌های متعدد، داروهای خوراکی و پیگیری‌های مکرر باشد. دوره بهبودی کاملاً متغیر است؛ یک خراش ساده ممکن است طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت بهبود یابد، اما سوختگی‌های شدید به هفته‌ها یا ماه‌ها زمان و گاهی مداخلات جراحی نیاز دارند.