آسیب و ضربه به چشم (Eye Trauma) به هر نوع صدمه فیزیکی یا شیمیایی به کره چشم، پلکها، و ساختارهای اطراف آن گفته میشود. این آسیبها طیف وسیعی دارند؛ از یک خراش سطحی قرنیه تا موارد اورژانسی که بینایی را تهدید میکنند. تشخیص و اقدام بهموقع، نقشی حیاتی در حفظ سلامت چشم و جلوگیری از عوارض دائمی دارد.
انواع آسیب و ضربه به چشم: از خراش تا پارگی
آسیبهای چشمی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: ضربههای غیرنافذ (Blunt Trauma) که در آن جسمی به چشم برخورد میکند اما وارد آن نمیشود (مانند مشت یا توپ؛ همین ضربهٔ غیرنافذ هم میتواند باعث پارگی کرهٔ چشم شود) و ضربههای نافذ (Penetrating Trauma) که در آن یک جسم تیز، ساختار چشم را سوراخ میکند. انواع دیگر شامل خراش قرنیه (Corneal Abrasion)، ورود جسم خارجی، سوختگیهای شیمیایی با مواد اسیدی یا قلیایی، و آسیبهای ناشی از تشعشعات (مانند نور جوشکاری) است. هرکدام از این موارد به رویکرد درمانی متفاوتی نیاز دارند.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
برخی علائم پس از آسیب و ضربه به چشم، زنگ خطری جدی هستند و نیاز به مراجعه فوری به چشمپزشک یا اورژانس دارند. این علائم عبارتاند از: کاهش ناگهانی یا تاری دید، درد شدید چشم، مشاهده جرقه یا سایههای متحرک (مگسپران)، دوبینی، عدم تقارن مردمکها، خونریزی داخل چشم (که به آن هایفما یا Hyphema میگویند)، بیرونزدگی کره چشم، یا ناتوانی در حرکت دادن چشم. این نشانهها را هرگز نادیده نگیرید.
اقدامات اولیه صحیح (و غلط) پس از ضربه به چشم
پس از ضربه، از مالیدن یا فشار دادن چشم جداً خودداری کنید. اگر جسمی در چشم فرو رفته، هرگز برای خارج کردن آن تلاش نکنید. در موارد سوختگی شیمیایی، چشم را فوراً با آب تمیز یا سرم شستشو برای حداقل ۲۰ دقیقه بشویید و همزمان برای دریافت کمک فوری اقدام کنید. برای محافظت از چشم آسیبدیده تا رسیدن به مرکز درمانی، میتوانید یک لیوان کاغذی را روی آن قرار داده و بهآرامی با چسب نواری محکم کنید تا از فشار مستقیم جلوگیری شود. استفاده از هرگونه قطره چشمی بدون تجویز پزشک ممنوع است.
روند تشخیص و درمان در مرکز درمانی
در مراجعه به پزشک، ابتدا شرححال دقیقی از نحوه وقوع حادثه گرفته میشود. سپس معاینات کاملی شامل سنجش حدت بینایی، بررسی ساختارهای چشم با دستگاه اسلیتلمپ (Slit Lamp)، و، پس از رد احتمال پارگی کرهٔ چشم، در صورت نیاز اندازهگیری فشار داخل چشم انجام میشود. گاهی برای تشخیص خراشهای سطحی از رنگ مخصوصی به نام فلوروسئین استفاده میشود. در موارد شدید، ممکن است سیتیاسکن یا در موارد انتخابشده سونوگرافی لازم باشد؛ در شک به پارگی کرهٔ چشم، سونوگرافیِ معمول بهدلیل احتمال وارد کردن فشار مناسب نیست. طرح درمان کاملاً به نوع و شدت آسیب بستگی دارد.