خونریزی از واریس مری یا معده یک وضعیت اورژانسی است. این رگهای گشادشده معمولاً در اثر افزایش فشار در سیستم ورید پورت ایجاد میشوند. استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری نیاز به مراجعهٔ فوری به اورژانس دارد؛ منتظر درد، افت فشار یا نوبت مطب نمانید. پس از مهار خونریزی، پیگیری برای کاهش خطر خونریزی مجدد و درمان بیماری زمینهای لازم است.
علائم و نشانهها
خودِ واریس ممکن است تا پیش از خونریزی بیعلامت باشد. استفراغ خون روشن یا مواد شبیه تفالهٔ قهوه، مدفوع سیاه و قیری، ضعف شدید یا غش از نشانههای مهم خونریزیاند. برای استفراغ خونی یا مدفوع قیری فوراً به اورژانس مراجعه کنید. اگر فرد غش کرده، گیج یا بسیار بدحال است با ۱۱۵ تماس بگیرید و خود او رانندگی نکند.
علل و عوامل خطر
واریس خونریزیدهنده مری و معده به دلیل فشار خون بالا در ورید پورتال که به کبد خون میرساند، رخ میدهد. این وضعیت معمولاً به علت بیماریهای کبدی مانند سیروز کبدی ایجاد میشود. مصرف زیاد الکل و هپاتیت ویروسی از عوامل اصلی ایجاد سیروز هستند. افراد مبتلا به بیماریهای کبدی مزمن بیشتر در معرض خطر این وضعیت قرار دارند. همچنین، سابقه خانوادگی بیماریهای کبدی میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
روشهای تشخیص
تشخیص واریس خونریزیدهنده مری و معده معمولاً با استفاده از آندوسکوپی انجام میشود. در این روش، پزشک یک لوله نازک و انعطافپذیر را از طریق دهان وارد مری و معده میکند تا رگهای متورم و خونریزیدهنده را مشاهده کند. همچنین، آزمایشهای خون برای بررسی عملکرد کبد و سطح هموگلوبین ممکن است انجام شود. در برخی موارد، سونوگرافی یا CT اسکن نیز برای ارزیابی وضعیت کبد و ورید پورتال استفاده میشود.
روشهای درمان
خونریزی فعال به مراقبت بیمارستانی نیاز دارد؛ تیم درمان همزمان وضعیت گردش خون را پایدار و منبع خونریزی را کنترل میکند. نیاز به تزریق خون براساس وضعیت بیمار تعیین میشود. داروهای بیمارستانی و درمان آندوسکوپیک به کار میروند؛ باندگذاری عمدتاً برای واریس مری است و روش مناسب واریس معده به نوع و محل آن بستگی دارد. در بعضی موارد، تزریق مادهٔ مخصوص یا اقدامات مداخلهای مانند TIPS مطرح میشود. TIPS یک شنت داخلکبدی بین سیستم پورت و وریدهای خروجی کبد است و با جراحی باز یکسان نیست. پس از کنترل خونریزی، برنامهٔ پیشگیری از عود و پیگیری بیماری زمینهای ضروری است.
اطلاعات سریع
- دوره بهبودی: وابسته به شدت خونریزی و بیماری زمینهای؛ پیگیری پس از ترخیص ادامه دارد
- بستری: خونریزی فعال به مراقبت بیمارستانی نیاز دارد
- سطح هزینه: متوسط
- میزان درد: کم
هشدارهای مهم
- با استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری، فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ برای نوبت مطب صبر نکنید.
- افت فشار، سرگیجهٔ شدید یا غش میتواند نشانهٔ خونریزی قابلتوجه باشد؛ برای دریافت کمک فوری اقدام کنید، حتی اگر همهٔ این علائم همزمان نیستند.
- عدم درمان به موقع میتواند منجر به عوارض جدی و حتی مرگ شود.
نکات مهم برای بیمار
- از مصرف الکل پرهیز کنید؛ در بیماری کبدی، ادامهٔ مصرف میتواند آسیب را بیشتر کند.
- اگر برای تجمع مایع یا بیماری کبدی رژیم کمنمک تجویز شده، آن را رعایت کنید؛ رژیم غذایی جای درمان خونریزی یا فشار پورت را نمیگیرد.
- در صورت داشتن بیماری کبدی، به طور منظم به پزشک مراجعه کنید.
- مصرف داروهای تجویز شده توسط پزشک را به دقت رعایت کنید.
- از مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی بدون مشورت پزشک خودداری کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنید؟
استفراغ خونی یا مدفوع سیاه و قیری را فوراً در اورژانس بررسی کنید، حتی اگر درد ندارید. ضعف شدید، غش یا گیجی نیاز به کمک فوری دارد. پس از ترخیص، ویزیت و اقدامات برنامهریزیشده برای کاهش خطر خونریزی دوباره را ادامه دهید.
باورهای غلط رایج
❌ واریس مری و معده فقط در افراد مسن رخ میدهد.
✅ این وضعیت میتواند در هر سنی رخ دهد، به ویژه در افرادی که بیماریهای کبدی دارند.
❌ فقط مصرف الکل باعث واریس مری میشود.
✅ عوامل مختلفی مانند هپاتیت و بیماریهای کبدی میتوانند باعث این مشکل شوند.
❌ واریس مری همیشه علائم دارد.
✅ واریس مری معمولاً تا زمان خونریزی علائمی ندارد.