عفونت‌های تنفسی (پنومونی، برونشیت) از شایع‌ترین دلایل مراجعه به پزشک هستند. این بیماری‌ها به ترتیب نایژه‌ها (برونشیت) و کیسه‌های هوایی ریه (پنومونی یا ذات‌الریه) را درگیر می‌کنند و میتوانند از یک بیماری خفیف تا یک وضعیت تهدیدکنندهٔ حیات متغیر باشند. شناخت علائم و تفاوت‌های آن‌ها برای درمان به‌موقع ضروری است.
تفاوت کلیدی پنومونی و برونشیت: عفونت کجاست؟
گرچه هر دو عفونت دستگاه تنفسی تحتانی هستند، محل درگیری آن‌ها متفاوت است. در برونشیت (Bronchitis)، التهاب و عفونت در نایژه‌ها یا برونش‌ها (لوله‌هایی که هوا را به ریه‌ها می‌رسانند) رخ می‌دهد و اغلب باعث سرفه‌های خلط‌دار می‌شود. اما در پنومونی (Pneumonia) که به آن ذات‌الریه هم می‌گویند، عفونت به عمق ریه‌ها نفوذ کرده و کیسه‌های هوایی کوچک (آلوئول‌ها) را ملتهب و پر از مایع می‌کند. به همین دلیل، پنومونی معمولاً بیماری جدی‌تری محسوب می‌شود.
علائم شایع و نشانه‌هایی که باید جدی بگیرید
سرفه (خشک یا خلط‌دار)، تب، لرز، خستگی و احساس ناخوشی از علائم مشترک هستند. در برونشیت، سرفه و خلط غلیظ برجسته‌تر است. در پنومونی، علائم شدیدتر بوده و ممکن است شامل تنگی نفس، درد قفسه سینه هنگام تنفس عمیق یا سرفه، و گاهی گیجی (به‌ویژه در سالمندان) باشد. تب بالا، تنفس سریع و سطحی، و کبودی لب‌ها یا ناخن‌ها (سیانوز) از علائم هشداردهنده‌ای هستند که نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارند.
روند تشخیص: از گوشی پزشکی تا عکس قفسه سینه
تشخیص با گرفتن شرح حال و معاینه فیزیکی آغاز می‌شود. پزشک با استفاده از استتوسکوپ (گوشی پزشکی) به صدای ریه‌های شما گوش می‌دهد تا صداهای غیرطبیعی مانند خس‌خس یا کراکل را تشخیص دهد. برای افتراق بین برونشیت و پنومونی یا بررسی شدت بیماری، اغلب درخواست رادیوگرافی قفسه سینه (Chest X-ray) می‌شود. در موارد خاص، ممکن است آزمایش خون، پالس اکسیمتری (سنجش سطح اکسیژن خون) و کشت خلط برای شناسایی عامل بیماری‌زا نیز لازم باشد.
اصول درمان: آنتی‌بیوتیک همیشه پاسخگو نیست
درمان به عامل ایجادکنندهٔ عفونت بستگی دارد. بیشتر موارد برونشیت حاد ویروسی هستند و با استراحت، مصرف مایعات فراوان و داروهای ضد سرفه بهبود می‌یابند و نیازی به آنتی‌بیوتیک ندارند. اما پنومونی، به‌ویژه اگر باکتریایی باشد، نیازمند درمان با آنتی‌بیوتیک است. تکمیل دورهٔ کامل آنتی‌بیوتیک حتی پس از احساس بهبودی، برای جلوگیری از عود و مقاومت دارویی بسیار مهم است. در موارد شدید، ممکن است فرد برای دریافت اکسیژن و داروهای وریدی نیاز به بستری در بیمارستان داشته باشد.
پیشگیری: گام‌های ساده برای کاهش خطر ابتلا
بهترین راه پیشگیری، تقویت سیستم ایمنی و رعایت بهداشت است. شست‌وشوی مرتب دست‌ها، ترک سیگار (چون سیگار به راه‌های هوایی آسیب می‌زند و شما را مستعد عفونت می‌کند) و دوری از افراد بیمار بسیار کمک‌کننده است. همچنین، تزریق واکسن آنفولانزا و واکسن پنوموکوک (ذات‌الریه)، به‌ویژه برای افراد در معرض خطر مانند سالمندان، کودکان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن، میتواند شانس ابتلا به انواع شدید این عفونت‌ها را به شکل چشمگیری کاهش دهد.