عفونتهای تنفسی اطفال، شایع‌ترین علت مراجعه کودکان به پزشک، شامل طیف وسیعی از بیماری‌ها از سرماخوردگی ساده تا ذات‌الریه شدید است. این عفونت‌ها که عمدتاً ویروسی هستند، دستگاه تنفسی فوقانی (بینی، گلو) یا تحتانی (ریه‌ها) را درگیر می‌کنند و شناخت علائم و زمان مراجعه به پزشک برای والدین ضروری است.
انواع عفونتهای تنفسی در کودکان: از سرماخوردگی تا برونشیولیت
عفونتهای تنفسی اطفال به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند. عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی (Upper Respiratory Infections) شایع‌تر و معمولاً خفیف‌ترند و شامل سرماخوردگی، گلودرد (فارنژیت) و خروسک (کروپ) می‌شوند. دسته دوم، عفونتهای دستگاه تنفسی تحتانی (Lower Respiratory Infections) هستند که جدی‌تر بوده و ریه‌ها را درگیر می‌کنند؛ مانند برونشیولیت (التهاب نایژک‌ها) که در شیرخواران شایع است و ذات‌الریه یا پنومونی (Pneumonia) که به معنای عفونت بافت ریه است.
علائم هشداردهنده: چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
بسیاری از عفونتهای تنفسی با علائمی چون تب، سرفه و آبریزش بینی همراه هستند. اما وجود علائم هشداردهنده نیازمند مراجعه فوری به پزشک است. این علائم شامل تنگی نفس یا تنفس سخت (مشاهده حرکت قفسه سینه یا فرورفتن عضلات زیر دنده‌ها)، تنفس بسیار سریع، کبودی لب‌ها یا صورت (سیانوز)، بی‌حالی شدید و ناتوانی در نوشیدن مایعات است. در نوزادان زیر سه ماه، هرگونه تب باید جدی گرفته شود و توسط پزشک بررسی گردد.
روند تشخیص در مطب: پزشک چه معایناتی انجام می‌دهد؟
تشخیص عفونتهای تنفسی اطفال معمولاً با گرفتن شرح حال دقیق از والدین و معاینه بالینی کودک آغاز میشود. پزشک به صدای ریه‌های کودک با گوشی پزشکی (استتوسکوپ) گوش می‌دهد، گلوی او را معاینه می‌کند و ممکن است سطح اکسیژن خون را با دستگاه پالس اکسیمتر (Pulse Oximeter) اندازه‌گیری کند. در موارد خاص یا اگر پزشک به ذات‌الریه مشکوک باشد، ممکن است درخواست عکس رادیوگرافی از قفسه سینه (Chest X-ray) یا آزمایش خون را برای بررسی بیشتر بدهد.
مراقبت در منزل و اصول درمانی: آنتی‌بیوتیک همیشه لازم نیست
پایه اصلی درمان اکثر عفونتهای تنفسی اطفال که ویروسی هستند، مراقبت‌های حمایتی در منزل است. این مراقبت‌ها شامل استراحت کافی، مصرف فراوان مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی بدن، استفاده از دستگاه بخور سرد برای مرطوب نگه داشتن هوا و کنترل تب با داروهای تب‌برِ تجویزشده توسط پزشک است. بسیار مهم است که بدانیم آنتی‌بیوتیک‌ها روی ویروس‌ها بی‌اثرند و مصرف خودسرانه آن‌ها ممنوع است. آنتی‌بیوتیک فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی توسط پزشک تجویز میشود.
پیشگیری: چگونه می‌توانیم کودک خود را ایمن نگه داریم؟
اگرچه جلوگیری کامل از عفونتهای تنفسی در کودکان دشوار است، اما می‌توان با راهکارهایی احتمال آن را کاهش داد. شست‌وشوی مرتب دست‌ها با آب و صابون، مهم‌ترین اصل است. همچنین، تکمیل برنامه واکسیناسیون کودک (مانند واکسن آنفولانزا)، دوری از افراد بیمار، عدم تماس با دود سیگار و تغذیه مناسب برای تقویت سیستم ایمنی، نقش بسیار مؤثری در پیشگیری از ابتلا به عفونتهای تنفسی اطفال و کاهش شدت بیماری دارد.