فلج صورت (Facial Palsy) به ضعف حرکت عضلات صورت گفته میشود و علتهای متفاوتی دارد؛ یکطرفهبودن یا شروع ناگهانی در همهٔ موارد یکسان نیست. در آسیب عصب صورت (عصب هفتم)، کجشدن لبخند یا دشواری بستن چشم ممکن است رخ دهد؛ افتادگی ناگهانی باید ابتدا از نظر سکته بررسی شود. شایعترین نوع آن فلج بل (Bell's Palsy) است که اغلب موقتی بوده و با درمان بهبود مییابد.
فلج صورت چیست و چرا ناگهان اتفاق میافتد؟
فلج صورت میتواند ناشی از آسیب عصب هفتم جمجمهای یا مسیرهای کنترل حرکت صورت در مغز، مانند سکته، باشد. بسته به علت، ضعف ممکن است یکطرفه یا دوطرفه باشد. شایعترین نوع آن، فلج بل (Bell's Palsy) است که علت دقیق آن اغلب نامشخص است، اما بسیاری از متخصصان معتقدند که عفونتهای ویروسی، مانند ویروس هرپس سیمپلکس (عامل تبخال)، در بروز آن نقش دارند.
علائم فلج صورت: فراتر از یک لبخند کج
در فلج بل، ضعف عضلات صورت معمولاً ناگهانی و یکطرفه است؛ سایر علتهای فلج صورت ممکن است الگوی متفاوتی داشته باشند. این ضعف میتواند از خفیف تا فلج کامل متغیر باشد. سایر علائم شامل ناتوانی در بستن یک چشم، افتادگی گوشه دهان، آبریزش از دهان، خشکی چشم یا دهان، اختلال در حس چشایی و افزایش حساسیت به صدا در گوش همان سمت است. نبود ضعف دستوپا، سکته را رد نمیکند. افتادگی ناگهانی صورت باید فوری ارزیابی شود.
روند تشخیص: مراجعه به پزشک و رد کردن سکته مغزی
با افتادگی ناگهانی صورت، برای رد سکته فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ منتظر نوبت معمول نمانید، حتی اگر علائم برطرف شوند. پزشک با معاینه فیزیکی و بررسی توانایی شما در حرکت دادن عضلات صورت (مانند بالا بردن ابروها، بستن چشمها و لبخند زدن) به تشخیص میرسد. در بیشتر موارد، بهویژه برای فلج بل، آزمایش خاصی لازم نیست. اما اگر علت نامشخص باشد، ممکن است پزشک آزمایشهای تکمیلی مانند الکترومیوگرافی (EMG) یا امآرآی (MRI) را برای بررسی وضعیت عصب و رد سایر دلایل تجویز کند.
گزینههای درمانی: از دارو تا فیزیوتراپی و مراقبت از چشم
درمان فلج صورت به علت زمینهای آن بستگی دارد. پس از تشخیص فلج بل، پزشک ممکن است کورتون تجویز کند؛ درمان زودهنگام، بهویژه طی ۷۲ ساعت نخست، مؤثرتر است. گذشت این زمان دلیل صرفنظر از معاینه نیست. گاهی داروهای ضدویروس نیز تجویز میشوند. مراقبت از چشم بسیار مهم است؛ چون پلک به درستی بسته نمیشود، پزشک میتواند قطره یا پماد محافظ چشم و روش صحیح بستن پلک در شب را آموزش دهد تا قرنیه آسیب نبیند. در ضعف باقیمانده یا حرکات ناخواسته، ممکن است تمرینات اختصاصی با درمانگر آشنا به فلج صورت کمک کند؛ نیاز و روش تمرین برای همه یکسان نیست. اگر طی حدود سه هفته بهبود آغاز نشد، دوباره به پزشک مراجعه کنید.