افتادگی مثانه و پارگی مثانه دو وضعیت متفاوتاند. در افتادگی یا سیستوسل، بافتهای حمایتی ضعیف میشوند و مثانه به سمت دیوارهٔ جلویی واژن پایین میآید. پارگی، آسیب دیوارهٔ خود مثانه است و ممکن است پس از ضربه یا جراحی رخ دهد؛ به ارزیابی فوری نیاز دارد. درد شدید شکم، خون در ادرار یا ناتوانی در ادرار کردن، بهویژه پس از ضربه، را اورژانسی پیگیری کنید.
علائم و نشانههای افتادگی مثانه
افتادگی مثانه ممکن است علائم خفیفی داشته باشد یا هیچ علامتی نداشته باشد. با پیشرفت افتادگی، علائم شایعتر میشوند. این علائم شامل احساس پری یا سنگینی در لگن، احساس وجود توده در واژن، درد هنگام مقاربت جنسی (دیسپارونیا)، تکرر و فوریت در ادرار کردن، بیاختیاری ادرار استرسی (نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه یا خنده) و در موارد شدیدتر، مشکل در تخلیه کامل مثانه و عفونتهای ادراری مکرر است. گاهی اوقات، دیوارهٔ جلویی واژن که مثانه را نگه میدارد، برجسته میشود.
عوامل خطر و دلایل افتادگی مثانه
ضعف بافتهای حمایتی کف لگن از عوامل افتادگی مثانه است؛ پارگی دیوارهٔ مثانه علت و مسیر جداگانه دارد. عواملی که این ضعف را تشدید میکنند عبارتند از: بارداری و زایمان طبیعی (بهویژه زایمانهای سخت یا چندقلو)، یائسگی (کاهش سطح استروژن باعث تضعیف بافتها میشود)، افزایش مزمن فشار داخل شکم (مانند چاقی، سرفه مزمن، یبوست مزمن، بلند کردن اجسام سنگین)، جراحیهای لگنی قبلی و استعداد ژنتیکی. سیستوسل به افتادگی مثانه به سوی واژن گفته میشود؛ مشکلات ادراری پس از جراحی پروستات را نباید خودکار سیستوسل نامید.
تشخیص افتادگی مثانه توسط پزشک
برای تشخیص افتادگی مثانه، پزشک ابتدا شرح حال کاملی از علائم و سابقه پزشکی شما میگیرد. سپس معاینه فیزیکی لگن انجام میشود که ممکن است شامل معاینه واژینال باشد. در این معاینه، پزشک میتواند میزان افتادگی و وضعیت عضلات کف لگن را ارزیابی کند. گاهی اوقات، برای بررسی دقیقتر عملکرد مثانه و مجرای ادرار، آزمایشهایی مانند یورودینامیک (تست سنجش عملکرد مثانه) یا تصویربرداری (مانند سیستوگرافی) تجویز میشود. در شک به پارگی، بررسی فوری و معمولاً تصویربرداری اختصاصی مثانه لازم است؛ معاینهٔ افتادگی جای این بررسی را نمیگیرد.
روشهای درمانی افتادگی یا پارگی مثانه
درمان افتادگی مثانه به شدت علائم، میزان افتادگی و ترجیح فرد بستگی دارد. موارد بیعلامت ممکن است فقط به پیگیری نیاز داشته باشند. برای موارد خفیف، تمرینات تقویتی عضلات کف لگن (کگل)، تغییرات سبک زندگی (مانند کاهش وزن، درمان یبوست) و استفاده از پساری (حلقهای که در واژن قرار داده میشود) ممکن است کافی باشد. در موارد شدیدتر یا در صورت عدم پاسخ به درمانهای غیرجراحی، جراحی برای ترمیم و بالا بردن مثانه به موقعیت طبیعی خود توصیه میشود. جراحی افتادگی میتواند از طریق واژن یا شکم انجام شود و هدف آن حمایت از مثانه است. درمان پارگی جداست: بسته به محل و وسعت آسیب، تخلیه با سوند و مراقبت بیمارستانی یا ترمیم جراحی لازم میشود؛ کگل و پساری درمان پارگی نیستند.
پیشگیری از افتادگی مثانه
کاهش خطر افتادگی مثانه بر تقویت عضلات کف لگن و کاهش فشار بر این عضلات تمرکز دارد. انجام منظم تمرینات کگل، حفظ وزن مناسب، جلوگیری از یبوست با مصرف فیبر کافی و مایعات، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و درمان سریع سرفههای مزمن میتواند به پیشگیری یا به تعویق انداختن این عارضه کمک کند. در دوران بارداری و پس از زایمان نیز توجه به سلامت عضلات کف لگن اهمیت ویژهای دارد.