نارسایی شریانی و وریدی به مجموعه‌ای از اختلالات گفته می‌شود که در آن جریان خون در شریان‌ها (عروق خون‌رسان) یا وریدها (سیاهرگ‌ها یا عروق بازگردانندهٔ خون) دچار مشکل می‌شود. این وضعیت می‌تواند منجر به علائم مختلفی از درد و ورم در پاها گرفته تا زخم‌های مزمن شود و نیازمند تشخیص و مدیریت دقیق پزشکی است.
شریان و ورید: دو داستان متفاوت در یک بدن
گرچه هر دو به عروق خونی مربوط‌اند، اما تفاوت اساسی دارند. در نارسایی شریانی، مشکل اصلی نرسیدن خون غنی از اکسیژن به اندام‌ها (معمولاً پاها) به دلیل تنگ یا مسدود شدن شریان‌هاست. اما در نارسایی وریدی، مشکل در بازگشت خون از اندام‌ها به سمت قلب است که باعث تجمع خون و ایجاد ورم و واریس می‌شود. تشخیص افتراقی این دو برای انتخاب درمان صحیح حیاتی است.
علائم هشداردهنده: بدن شما چگونه از مشکل عروقی خبر می‌دهد؟
علائم این دو نارسایی متفاوت است. نشانه‌های نارسایی شریانی شامل درد ساق پا هنگام راه‌رفتن که با استراحت بهتر می‌شود (لنگش متناوب یا Claudication)، سردی و رنگ‌پریدگی پاها و نبض ضعیف است. در مقابل، نارسایی وریدی با ورم (ادم) در مچ و ساق پا، احساس سنگینی و خستگی، رگ‌های واریسی، خارش و تغییر رنگ پوست به قهوه‌ای در ناحیه مچ پا خود را نشان می‌دهد.
مراجعه به پزشک: در مطب چه اتفاقی می‌افتد؟
پزشک (معمولاً متخصص قلب و عروق یا جراح عروق) با گرفتن شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی شروع می‌کند. در معاینه، نبض‌ها، رنگ و دمای پوست، و وجود ورم یا زخم بررسی می‌شود. ابزار تشخیصی اصلی و بدون درد، سونوگرافی داپلر (Doppler Ultrasound) است که سرعت و جهت جریان خون در عروق را نشان می‌دهد. این تست به پزشک کمک می‌کند تا محل و شدت مشکل را به‌دقت شناسایی کند.
گزینه‌های درمانی: از تغییر سبک زندگی تا مداخلات پزشکی
درمان کاملاً به نوع و شدت نارسایی بستگی دارد. برای نارسایی شریانی، کنترل عوامل خطر مثل سیگار، فشار خون و چربی، همراه با ورزش منظم و داروها اساس درمان است. در موارد شدیدتر، آنژیوپلاستی (بالون زدن) یا جراحی بای‌پس ممکن است لازم شود. برای نارسایی وریدی، بالا نگه‌داشتن پاها، استفاده از جوراب‌های فشاری (جوراب واریس) و ورزش‌های خاص توصیه می‌شود. در مواردی، برای درمان وریدهای آسیب‌دیده از روش‌هایی مانند اسکلروتراپی یا لیزر استفاده می‌شود.