تنگی زاویه چشم (Angle-Closure) یک وضعیت آناتومیک است که در آن، زاویهٔ بین عنبیه و قرنیه تنگ میشود. این زاویه محل خروج مایع داخل چشمی است و تنگی آن میتواند باعث افزایش ناگهانی یا تدریجی فشار چشم شود. این وضعیت، عامل اصلی بیماری گلوکوم یا آب سیاه با زاویه بسته است که در صورت عدم درمان، به عصب بینایی آسیب زده و منجر به کاهش دید دائمی میشود.
تنگی زاویه چشم چیست و چرا یک اورژانس پزشکی محسوب میشود؟
درون چشم مایعی به نام زلالیه (Aqueous Humor) در حال تولید و تخلیهٔ مداوم است. این مایع از محلی به نام «زاویه» که بین عنبیه (بخش رنگی چشم) و قرنیه (لایه شفاف جلویی) قرار دارد، خارج میشود. در افراد مبتلا به «تنگی زاویه چشم»، این فضا بهطور طبیعی باریک است. گاهی این زاویه بهطور کامل بسته میشود و جلوی خروج مایع را میگیرد. این اتفاق که «حمله حاد گلوکوم زاویه بسته» نام دارد، باعث افزایش شدید و ناگهانی فشار چشم شده و یک اورژانس چشمپزشکی است که نیاز به مداخله فوری دارد.
علائم هشداردهنده: از حمله حاد تا موارد خاموش
تنگی زاویه چشم میتواند بدون علامت باشد و فقط در معاینه چشمپزشکی تشخیص داده شود. اما در «حمله حاد»، علائم شدید و ناگهانی هستند: درد شدید چشم و سر (اغلب در یک طرف)، تاری دید شدید، دیدن هاله رنگینکمانی دور چراغها، قرمزی چشم، و حالت تهوع و استفراغ. این علائم نشاندهندهٔ یک وضعیت اورژانسی است. در نوع مزمن، ممکن است فرد هیچ علامتی نداشته باشد یا فقط گاهی دچار سردردهای خفیف یا تاری دید موقت شود، درحالیکه آسیب به عصب بینایی بهآرامی پیشرفت میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
برخی عوامل، احتمال ابتلا به تنگی زاویه چشم را افزایش میدهند. این موارد شامل سن بالای ۴۰ سال، جنسیت مؤنث، سابقه خانوادگی گلوکوم، نژاد (بهویژه در آسیای شرقی و اسکیموها) و برخی ویژگیهای ساختاری چشم مانند دوربینی (Hyperopia) و کوچک بودن اندازه چشم است. افرادی که این عوامل خطر را دارند، بهتر است برای بررسی وضعیت زاویه چشم خود به چشمپزشک مراجعه کنند، حتی اگر هیچ علامتی نداشته باشند.
روند تشخیص و درمان در مطب چشمپزشکی
تشخیص قطعی تنگی زاویه چشم با معاینهای به نام «گونیوسکوپی» (Gonioscopy) انجام میشود. در این روش، چشمپزشک با استفاده از یک لنز مخصوص، زاویهٔ چشم را بهطور مستقیم مشاهده و ارزیابی میکند. اندازهگیری فشار داخل چشم (تونومتری) و بررسی عصب بینایی نیز بخشهای دیگر معاینه هستند. درمان اصلی برای پیشگیری از بسته شدن زاویه، یک روش لیزری سرپایی به نام «ایریدوتومی لیزری محیطی» (Laser Peripheral Iridotomy - LPI) است. در این روش، سوراخ کوچکی در عنبیه ایجاد میشود تا مسیر جدیدی برای جریان مایع زلالیه فراهم شود و از افزایش فشار جلوگیری گردد.